Boeren, burgers, buitenlui en De Stijl

Boeren, burgers en buitenlui! De uitdrukking verwijst naar een tijd dat stad en platteland nog strikt gescheiden werelden waren. Toch konden zij niet zonder elkaar. In de stad kwamen boeren en burgers elkaar tegen voor handel, vertier of kerkgang. In de 19e eeuw verloren de stadswallen hun functie; steden breidden zich uit, boeren werden burgers en steeds meer burgers werden buitenlui.
Deze ontwikkeling bood kansen voor nieuwe stromingen in de kunst en architectuur. Eén van de mensen die in Utrecht zijn sporen heeft achtergelaten is Gerrit Rietveld, icoon van Het Nieuwe Bouwen en De Stijl. In het kader van het themajaar 100 jaar De Stijl is er veel aandacht voor Rietveld, maar ook voor tijdgenoten als Dudok en Van Ravesteijn.

Drie thema’s
In Utrecht worden meer dan zeventig monumenten opengesteld, verdeeld over drie thema’s: monumenten als ontmoetingsplaats, de veranderende stad, en het Nieuwe Bouwen en De Stijl.
De wandelingen in de binnenstad staan in het teken van ‘plaatsen van ontmoeting’, waar boeren, burgers en buitenlui elkaar tegen het lijf liepen, denk aan kerken en plaatsen van handel. Bijzondere openstellingen zijn onder meer de Kleine Vleeshal, een gedeelte van de Buurkerk/Museum Speelklok en een voormalig pand van De Gruyter.

Fiets
Voor de monumenten in de ‘buitenstad’ zijn twee fietsroutes uitgezet. De Oostroute heeft als thema de veranderende stad. Deze begint bij de arbeidershuisjes in de Zeven Steegjes en voert dan via de bolwerken, de deftige panden aan de singel, de Stadsschouwburg van Dudok en een rioolgemaal naar de moderne architectuur van Rietveld en Van Ravensteyn.
De Westroute heeft als thema de transformatie van landelijk gebied naar industrie- en woongebied. We komen onder meer langs de voormalige Cereol-fabriek, waar oud medewerkers verhalen vertellen en ook de graanelevator bezocht kan worden. Deze route eindigt in de buurt van de oude Veilinghaven bij Villa Jongerius en de oude hovenierswoning ‘Huis van Mien’.

Voor mensen die zich op zaterdag 9 september op tijd aanmelden is er een speciale Rietveld-fietstocht olv gidsen door Utrecht Zuid. De route voert onder meer langs de Breitnerlaan, waar twee bijzondere woonvilla’s worden bezocht, de Rietveldblokken aan de Robijnhof en de voormalige Pastoe-fabriek.

In Leidsche Rijn wordt gevierd dat 20 jaar geleden het Romeinse schip werd opgegraven. Er zijn hier twee speciale rondleidingen: een in het museum bij het schip en een daarbuiten, langs enkele monumentale boerderijen en de vindplaats van het schip.

Nevenprogramma
De Open Monumentendag wordt als vanouds opgeluisterd door muziek, een monumentenmarkt in de Pandhof en een uitgebreid nevenprogramma. Zo zijn er weer Gildewandelingen en speciale rondleidingen op het Domplein. Ook de Juniorgidsen worden weer ingeschakeld, dit keer in het Stadhuis, waar ook twee lezingen plaats vinden over de veranderende stad.

Het complete programma is te vinden op de website: www.openmonumentendagutrecht.nl of in de speciale Monumentenkrant die vanaf 2 september in de stad wordt verspreid.