|
Villa Het Hoogeland
'De smaak van de 19e eeuw'
De nationale Open Monumentendag vindt dit jaar in Utrecht plaats op zaterdag 11 september. Het landelijke thema 'De smaak van de 19e eeuw' vormt ook in Utrecht de opmaat voor de opengestelde monumenten. De negentiende eeuw kende turbulente veranderingen, ontdekkingen en uitvindingen, die allerlei nieuwe gebouwtypen met zich meebrachten. Zo resulteerde de industriële revolutie in de bouw van fabrieken, na de uitvinding van de stoomlocomotief kon het spoorwegennet en de bijbehorende stations worden aangelegd. De verbeterde gezondheidszorg en de aandacht voor hygiëne had onder meer de aanleg van de riolering, de bouw van ziekenhuizen en watertorens en de oprichting van sociale woningbouwprojecten tot gevolg. Architecten startten een zoektocht naar de beste vorm voor deze nieuwe gebouwen.
Voor het uiterlijk greep men, misschien als reactie op alle nieuwigheden, meestal terug op historische bouwstijlen. Aan het begin van de negentiende eeuw introduceerde Lodewijk Napoleon, de toenmalige koning van Holland, de Franse Smaak in Utrecht. Zijn paleis met reusachtige balzaal (nu universiteitsbibliotheek) is in deze op de klassieke oudheid geïnspireerde stijl opgetrokken. Een stijl die ook terug te vinden is de Winkel van Sinkel aan de Oudegracht en de even verderop gelegen Augustinuskerk. Vanaf het midden van de negentiende eeuw werden de stijlen steeds meer gebaseerd op het eigen (Hollandse) verleden, zoals in de neorenaissance en de neogotiek. Met name de katholieken bedienden zich van de neogotische stijl die teruggreep op middeleeuwen. Welke stijl zich het meest leende voor een bepaald doeleinde kon nog betwist worden, zoals met de oprichting van het academiegebouw aan het Domplein pijnlijk duidelijke werd.
De Maliebaan centraal
Andere ontwikkelingen hadden nog grotere gevolgen voor het aanzien van de stad. Stadsmuren en poorten werden gesloopt voor de aanleg van de eerste stadsparken en de enorme bevolkingsgroei leidde tot de eerste stadsuitbreidingen buiten de singels. Naast de binnenstad concentreert het programma in Utrecht zich rond de Maliebaan, de stadsuitbreiding aan de oost kant van Utrecht. Deze langgerekte baan tussen het negentiende-eeuwse Maliebaanstation en het Oorspongpark, was in de zeventiende eeuw aangelegd voor het Paille Maille spel. Vanaf het midden van de negentiende eeuw wordt de Maliebaan langzaam een trekpleister gegoede burgers, welgestelden, die hun smaak rijkelijk in beeld te brachten in hun nieuwe woonhuizen. De rijke industrieel Ribius Pelletier had er zijn woonhuis, evenals architect Alfred Tepe, de voortrekker van de neogotiek in Utrecht. Politieke en maatschappijkritische groeperingen vestigden hier hun chique buitensociëteiten.
In het Utrechts archief is een tentoonstelling ingericht over de Maliebaan en de historie van het Paille Maille spel, waarvoor deze baan werd aangelegd. Het archief is gehuisvest in het door de Utrechtse stadsarchitect Christiaan Kramm in neoclassicistische stijl ontworpen rechtbankgebouw aan de Hamburgerstraat.
Er zijn twee wandelroutes uitgezet langs binnenstedelijke monumenten. De derde route gaat rond de Maliebaan. Deze worden gepubliceerd in de Open Monumentendagkrant en op deze website.
Zoals ieder jaar zal het programma in Utrecht worden omlijst met muziek in opengestelde monumenten en - vlakbij de Maliebaan - in de muziektent op het Lepelenburg.
home
|
